اطلاعات نوشت: سیدمحمدهادی سبحانیان معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور در مراسم افطاری با خبرنگاران ضمن اشاره به جزئیات این تحول مالیاتی در کشور گفت:در نظام سنتی مالیات‌ستانی با پنج چالش بزرگ روبرو بودیم. عدم حسابرسی با کیفیت و استاندارد به دلیل عدم تناسب میان حجم پرونده های مالیاتی و مامورین مالیاتی، عدم پیش‌بینی پذیری اقتصادی به دلیل نقش پررنگ عامل انسانی و برخورد سلیقه‌ای، تمرکز بر شناسایی و برخورد پسینی با فرار مالیاتی به دلیل خلأهای نظام مالیاتی سنتی و کاغذی، سهولت تبانی میان مأموران مالیاتی و مالیات پردازان به واسطه نقش پررنگ عامل انسانی و در نهایت، عدم حسابرسی با کیفیت به دلیل پیچیدگی و ابهامات موجود در قانون و تنوع کسب و کارها در فضای اقتصادی  از جمله این مشکلات بود.

رئیس سازمان امور مالیاتی کشور ادامه داد: اما در نظام مالیاتی جدید «داده‌ها» نقش محوری ایفا می کنند. در این نظام، یک اظهارنامه پیش فرض برای مؤدیان تهیه می‌شود و برخلاف گذشته، مؤدیان با یک کاغذ سفید رها نمی‌شوند. در اصل بر اساس اظهار خود فعالان اقتصادی، کارنامه عملکرد مالیاتی آنها تنظیم و به مؤدیان پیشنهاد می شود. پایه محاسبات در این سیستم اطلاعات ابرازی خود فرد بوده که در بسیاری از موارد اظهارنامه پیش‌فرض مورد تایید مودی قرار می گیرد و اگر مودی، اظهارنامه را تأیید نکند، از طریق حسابرسی سیستمی مالیات را جمع بندی می کنیم و در صورت انحراف زیاد و با اهمیت، بررسی ممیزی صورت خواهد گرفت.

به گفته سبحانیان این تغییر رویه ارزیابی مالیاتی، محصول اجرای ۳ قانون جدید در نظام اقتصادی  کشور است که اجرای آنها از سال ۱۳۹۴ آغاز شده و تا اردیبهشت ۱۴۰۶ تکمیل می شود.
 
 روند تغییرات اخیر

وی در تشریح سیر تحولات قوانین مالیاتی گفت: در سال ۱۳۹۴ قانون مالیات‌های مستقیم اصلاح شد و پس از آن در سال ۱۳۹۸ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه‌های مؤدیان به تصویب رسید که البته این قانون جدید یک خلأ پوشش اطلاعاتی داشت. یعنی قادر نبود افرادی را که با ماهیت‌های غیرتجاری، فعالیت تجاری انجام می‌دادند شناسایی کند. در این فضای مبهم، بسیاری افراد از حساب‌های غیرتجاری سوءاستفاده می‌کردند و فرار مالیاتی رخ می‌داد.

در نتیجه امسال قانون مبارزه با سوداگری و سفته بازی تصویب  شد که اجرای کامل آن تا اردیبهشت ۱۴۰۶ به طول می انجامد ولی بخش‌های  عمده‌ای از مسیر اجرایی آن آغاز شده است. با اجرای این قانون هر فرد دارای کدملی ایرانی، یک کارپوشه اطلاعات مالیاتی مختص به خود خواهد داشت و هرگونه تراکنش دریافتی و پرداختی او بطور دقیق از کانال‌های مختلف مورد رصد مالیاتی قرار می گیرد.

به گفته وی هیچ راهی برای اختفای عملکرد تجاری در این سیستم وجود ندارد و تمام مسیرهای تبادل دارایی در این روش بطور هوشمند کنترل پذیر است.

سبحانیان گفت: اکنون هر ایرانی در هر لحظه از شبانه روز با مراجعه آنلاین به کارپوشه مالیاتی خود از مسیر www.my.tax.gov.irمی تواند عملکرد مالیاتی خود را بررسی کند. این وضعیت موجب بهبود فضای کسب و کار برای فعالین اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیری مقدار مالیات بر ارزش افزوده قابل مطالبه از مؤدیان شده است.

سبحانیان در ادامه این نشست با اشاره به صورتحساب الکترونیکی نوع ۱، ۲ و ۳ گفت: ۳۴۱ هزار مودی صورت حساب نوع ۱  و۲ می‌فرستند و حدود هفت میلیون و ۴۸۴ هزار نفر صورت حساب نوع ۳ را ارسال می‌کنند.

رئیس سازمان امور مالیاتی اظهار کرد: یکی دیگر از شاخصهای اجرای قانون، تعداد صورت حسابهای الکترونیک بود گفت: در سال ۱۴۰۲ تعداد ۲۵۰ میلیون صورت حساب الکترونیک صادر می‌شد که در حال حاضر صورت حساب نوع یک و ۲ به ۱.۵ میلیارد و صورت حساب نوع ۳ به بیش از سه میلیارد صورت حساب رسیده است.

وی با اشاره به شاخص‌های اجرای قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان بیان کرد: روند نسبت اعتبار مالیاتی مستند به صورتحساب کاغذی به کل اعتبار مالیاتی ابرازی در اظهارنامه هایVAT نشان می‌دهد صورت حساب کاغذی از ۳۳ درصد در تابستان ۱۴۰۳ به ۷.۷۵  درصد در پاییز ۱۴۰۴ کاهش یافته است. 

سبحانیان ضمن اشاره به بهبود فضای کسب و کار برای فعالین اقتصادی با اجرای سامانه مودیان گفت: کاهش قابل توجه در مدت زمان استرداد اعتبار مالیاتی به فعالان اقتصادی و کاهش زمان استرداد به زیر دو ماه از نتایج هوشمندسازی مالیات بوده است.
 
رضایت نسبی فعالان اقتصادی

رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: اکنون دوران اظهارنامه‌های کاغذی به پایان رسیده و تمام فرآیندهای شناسایی رفتار تجاری و تعیین مالیاتی و مالیات ستانی کاملاً الکترونیکی شده است. به همین دلیل، با وجود تمام مشکلات اقتصادی در ماه‌های اخیر، در بازارها و اصناف شاهد هیچ اعتراضی نبودیم.

سبحانیان گفت: با وجود شرایط خاص کشور، به جهت همراهی با فعالان اقتصادی و مشاغل خرد، فرآیند وصول مطالبات مالیاتی با آرامش انجام می شود که بیانگر شفافیت سیستم مالیاتی و هوشمند سازی مراحل مالیات ستانی است. البته قبول داریم که این به معنای رضایت صد درصدی نیست اما در مقایسه با گذشته تغییر محسوس داشته است.

تحقق درآمدهای مالیاتی

رئیس کل سازمان امور مالیاتی گفت: با وجود همه مشکلات امسال، میزان تحقق درآمدهای مالیاتی در ۱۱ ماه امسال به ۸۶ درصد اهداف بودجه رسید که رقمی شایسته است.

سبحانیان گفت: تا چهارم اسفند بیش از ۱۵۰۰ هزار میلیارد تومان از درآمدهای مالیاتی امسال محقق شده است و امیدواریم این رقم تا آخر سال به ۱۰۰ درصد برسد.

وی ادامه داد: دولت در لایحه بودجه سال آینده پیشنهاد کرده بود درآمدهای مالیاتی به  ۲۷۰۰ هزار میلیارد تومان برسد ولی  در روند بررسی لایحه بودجه با افزایش ۲ درصد مالیات بر ارزش افزوده مخالفت شد. در عوض نمایندگان مجلس  رقم ۲۷۰۰ هزار میلیارد تومان درآمدهای مالیاتی را به ۲۸۰۰ هزار میلیارد تومان افزایش دادند. استدلال نمایندگان مجلس  هنگام بررسی لایحه بودجه این بود که چون ارز ترجیحی در سال آینده حذف شده است، قیمت کالاها در سال آینده افزایش می‌یابد، بنابر این ۲۸۰۰ هزارمیلیارد تومان درآمد مالیاتی سال آینده وصول می‌شود.

سبحانیان افزود: هزینه اداره کشور باید مبتنی بر مالیات باشد، نرخ مالیات موثر شرکت‌ها ۲۵ درصد است، اما به خاطر موارد متعددی این نرخ کم می‌شود و گاهی آن قدر معافیت به این نرخ اعمال می‌شود که نرخ مالیات موثر افت می‌کند، اما مجلس تصویب کرده است که سال‌ آینده نباید نرخ موثر مالیات بر سود شرکت‌ها کمتر از ۱۰ درصد نسبت به سود شرکت‌ها شود که اثر این مالیات در سال درآمدهای مالیاتی سال ۱۴۰۶ نمایان می‌شود. همچنین در لایحه بودجه ۱۴۰۵ سقف‌ معافیت مالیات افراد حقیقی ۶۰  میلیارد تومان و برای اشخاص حقوقی ۶۰۰    میلیارد تومان در نظر گرفته شده است.
 
ماجرای گردش مالی سلطان سکه

رئیس کل سازمان امور مالیاتی با تشریح پرونده مالیاتی سلطان سکه طلا در ایران گفت: در سال ۱۳۹۷ وحید مظلومین ۱۷۰ هزار تراکنش مالی در قالب ۲۱۹ فقره حسابرسی شخصی افراد ایجاد کرد که گردش مالی آن بالغ بر ۱۴ هزار میلیارد تومان بود. در واقع از حسابهای جعلی فاقد اطلاعات هویتی استفاده می کرد. وی افزود: شخص دیگری به نام وحید بهزادی نیز مجموع گردش حساب بانکی او بالغ بر ۳۲۰۰ میلیارد تومان بود که ۳۰ حساب بانکی متعلق به همسر متهم با گردش ۸۰۰ میلیارد تومانی بود.
 
کشف ۳۰ هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی

به گفته رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور در فصل تابستان امسال حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی مرتبط با مالیات ارزش افزوده کشف شده است.

سبحانیان افزود:  سازمان امور مالیاتی کشور در راستای اجرای شیوه جدید تکمیل اظهارنامه‌های مالیات بر ارزش افزوده مبتنی بر فهرست معاملات و افشای جزئیات معاملات با طرفیت تجاری، موفق به شناسایی موارد متعدد و جدی از عدم تطابق در معاملات شرکت‌های بزرگ از جمله پتروشیمی ها به ویژه در بخش خرید و فروش گاز و همچنین برگشت‌های فروش شده است. مجموع تخلفات شناسایی‌شده در نمونه‌های اولیه طبق اعلام مسئولان ارشد سازمان مالیاتی بالغ بر ۳۰ هزار میلیارد تومان تنها مرتبط با فصل تابستان امسال برآورد می‌شود.

در فصل تابستان امسال و با بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند مالیاتی و بررسی فهرست معاملات، موارد متعددی از عدم افشای صحیح معاملات و اعمال نکردن فروش‌های متقابل در اظهارنامه‌های مالیاتی شرکت‌های پتروشیمی و سایر نهادهای دولتی و شبه‌دولتی کشف شد. این تخلفات که در قالب "معرفی شریک تجاری" و تطبیق صورت‌معاملات دو سویه شناسایی شده‌اند، منجر به عدم شفافیت در زنجیره مالیات و عوارض ارزش افزوده شده است.

به گفته وی مهمترین موارد شناسایی‌شده به شرح زیر است:

 ۱. خرید گاز بدون افشای فروش متقابل: یک شرکت پتروشیمی شبه‌دولتی(پ.پ) حدود ۱۲.۶ هزار میلیارد تومان خرید گاز از شرکت ملی گ.ا داشته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که فروش متقابل این شرکت در اظهارنامه مالیاتی لحاظ نشده و از افشای آن خودداری شده است.

 ۲. تخلف مشابه در یک پتروشیمی دیگر: در نمونه دیگری که مورد تأیید سازمان امور مالیاتی قرار گرفته، یک شرکت پتروشیمی شناخته‌شده دیگر(پ.ن) که به مجموعه‌های شبه‌دولتی وابسته است، بالغ بر ۲ هزار میلیارد تومان خرید گاز انجام داده، اما فروش متقابل در اظهارنامه‌های مالیاتی ثبت نکرده است.

 ۳. برگشت فروش و عدم اعمال برگشت خرید متقابل : شرکت "م.ف.ا" اقدام به برگشت فروش به ارزش ۲۹۰۰ میلیارد تومان (از حیث مالیات و عوارض) کرده است. در مقابل، شرکت "م.م.ا" به عنوان طرف معامله، برگشت خرید متقابل را در اظهارنامه خود اعمال نکرده و منجر به ایجاد اختلال در زنجیره مالیاتی شده است.

 ۴. برگشت فروش در تابستان امسال : شرکت "ا.گ.ا" در تابستان امسال برگشت فروشی به ارزش ۹۶۰ میلیارد تومان (مالیات و عوارض) را افشا کرده، اما شرکت مقابل یعنی "م.گ.ا" از اعمال برگشت خرید در اظهارنامه خود خودداری کرده است.

 ۵. تخلف در برگشت فروش شرکت "م.ن.ا": افشای برگشت فروش به ارزش ۲۲۰۰ میلیارد تومان (مالیات و عوارض) توسط شرکت "م.ن.ا" انجام شده، اما شرکت "پ.ن" به عنوان خریدار اولیه، برگشت خرید متقابل را در اظهارنامه خود لحاظ نکرده است.

 ۶.  در تازه‌ترین کشف، حدود ۱۱۰۰ میلیارد تومان مالیات و عوارض ناشی از برگشت فروش توسط شرکت "م.ن.ا" شناسایی شده که شرکت مقابل پ.ب از ثبت برگشت خرید متقابل در اظهارنامه مالیاتی خود خودداری کرده است.